Płock też miał swoje Makabi. Dzień jego wielkiego popisu w teatrze na skarpie stał się najszczęśliwszym w dzieciństwie 13-letniego Adama

W popisie brała udział „wzorówka”, czyli najlepsza grupa obejmująca instruktorów i czołowych gimnastyków stowarzyszenia. Wykonywali oni ćwiczenia na poręczach, skrzyni i koźle oraz akrobację parterową. Adam był wśród nich.

„W tym roku mija setna rocznica urodzin Adama Neumana-Nowickiego (1925–2021) – autora niezwykłej książki zatytułowanej 'Walka o życie. Wspomnienia płocczanina’, która w Polsce ukazała się w 2008 roku i która stanowiła inspirację dla niniejszej publikacji” – pisze o najnowszym przewodniku po przedwojennym Płocku jego autorka Gabriela Nowak-Dąbrowska, współzałożycielka Fundacji Nobiscum. To swoisty spacer po ponad 30 miejscach miejscach w różny sposób związanych z panem Adamem. Publikujemy fragmenty przewodnika.

14 kwietnia 1938 roku Żydowskie Stowarzyszenie Gimnastyczno-Sportowe Makabi w Płocku zwróciło się z pismem do Zarządu Miejskiego w Płocku o zwolnienie z opłaty od imprez i widowisk publicznych w związku z organizowanym 23 kwietnia tego roku popisem gimnastycznym w budynku Teatru Miejskiego. Jak możemy przeczytać w piśmie, które zachowało się w Aktach miasta Płocka:

„Prośbę swą motywujemy następująco: Stowarzyszenie Makabi jest na terenie miasta naszego jedynym żydowskim klubem o charakterze gimnastyczno-sportowym, w którym ćwiczy młodzież obojga płci zupełnie bezpłatnie. Budżet nasz opiera się wyłącznie na opłatach członków pasywnych, które jednakże nie pokrywają naszych potrzeb. Z subsydiów żadnych nie korzystamy. Popis ten nie jest obliczony na dochód, jest sprawdzianem wyszkolenia naszych ćwiczących w kierunku wychowania fizycznego, a jeżeli nawet dochód będzie to pójdzie na zakup sprzętu sportowego niezbędnego dla dalszego rozwoju w pracy nad wychowaniem fizycznym młodzieży żydowskiej…”.

Mały żydowski chłopiec w Płocku. Gdzie mieszkał i się uczył? Jak spędzał wolny czas? Co szczególnie zapamiętał? Oto nowy przewodnik…

23 kwietnia 1938 roku był najszczęśliwszym dniem dzieciństwa Adama. To wówczas na popisie gimnastycznym w Miejskim Teatrze został włączony do grupy zwanej „wzorówką”, która skupiała najlepszych gimnastyków Makabi. Adamowi, pomimo młodego wieku i niskiego wzrostu, udało się osiągnąć bardzo wysoki poziom, szczególnie w gimnastyce przyrządowej, który pozwolił mu na odbywanie ćwiczeń z dorosłymi.

Adam Neuman-Nowicki:

„W 1938 roku odbył się w płockim teatrze wielki popis gimnastyczny Makabi. Brała w nim udział 'wzorówka’, czyli najlepsza grupa obejmująca instruktorów i czołowych gimnastyków stowarzyszenia. Wykonywali oni ćwiczenia na poręczach, skrzyni i koźle oraz akrobację parterową. Młodsze grupy pokazywały gimnastykę szwedzką, ćwiczenia z buławami oraz skoki przez skrzynię i kozła. Dziewczęta miały w programie rytmikę z kołami i wstążkami wykonywaną przy dźwiękach muzyki. Między uczestnikami popisu znajdowali się uczniowie gimnazjum, którym właściwie nie wolno było występować w żadnych imprezach pozaszkolnych. Mimo to wzięli udział, ryzykując wydalenie ze szkoły.

Czy wiecie, że… Był czas, gdy każdy rower w Płocku miał swoją, praktycznie niezniszczalną, tabliczkę rejestracyjną

---

W 1938 roku w płockim teatrze odbyło się także m.in. sześć przedstawień amatorskich w wykonaniu sekcji dramatycznej stowarzyszenia działającego przy Żydowskiej Bibliotece Hazomir (zlokalizowanej już wówczas przy ulicy Grodzkiej 5), przedstawienie z udziałem reżysera i dramaturga Zygmunta Turkowa (1896–1970) oraz wieczór muzyczny, z których dochód został przeznaczony na zakup nowych książek do biblioteki. W teatrze zorganizowano przedstawienie amatorskie z udziałem dzieci ze szkoły „Bejs Jakow”, którego inicjatorem była Organizacja Żydów Ortodoksów pn. „Agudas-Israel” w Polsce oddział w Płocku, odczyt pt. „Od New Yorku do Pragi” J. Pata z Warszawy oraz koncert chóru warszawskiego Cukunftu (projekty Płockiego Komitetu Ogólnego Żydowskiego Związku Robotniczego „Bund” w Polsce), a także przedstawienia zespołu Hersza Harta z Warszawy.

---

W płockim teatrze w latach wcześniejszych odbywały się akademie chanukowe Organizacji Syjonistycznej w Polsce Oddział w Płocku, amatorskie przedstawienia teatralne organizowane przez Towarzystwo Kursów Wieczorowych dla Robotników w Warszawie Oddział w Płocku i Towarzystwo Udzielania Pomocy Lekarskiej i Pielęgnacji Biednym Chorym Żydom „Ezras Chojłym”, a także wiece przedwyborcze.

Z Adamem N.-N. po Płocku. Co łączy jedną z najpiękniejszych kamienic z budowniczym nowych organów różnych rozmiarów

---

Na deskach teatru występował m.in. słynny śpiewak, tenor Beni Abelman, artystki Sonia Altbaum i Jochewed Zylberg oraz Adam Domb, który zasłynął z ról w przedwojennych żydowskich filmach i sztukach teatralnych w języku jidysz. Płocka publiczność oklaskiwała utwory ojca teatru żydowskiego Abrahama Goldfadena, a także Szymona An-skiego, Szolema Alejchema i Icchoka Lejbusza Pereca. Spośród przedstawień teatralnych warto wspomnieć „Ofiarę Izaaka”, „Akejdas-Icchok”, „Koł-Nidrej”, „Zazdrość”, „Sulamitę”, „Słodki Sen”, „Rumuńskie Wesele”, „Chackiełe Koł Bojnik”, „Cipke Fajer”, „Za grzechy”, „Der Dybuk”, „Siłę Miłości”, „Golema z Pragi”, „Za naszą wiarę” oraz „Pożar”.

Gabriela Nowak-Dąbrowska

Współzałożycielka i wiceprezeska Fundacji Nobiscum. Razem z mężem Piotrem nominowana w plebiscycie Płocczanin Roku 2020. Od siedmiu lat w Płocku, Płońsku, na północnym Mazowszu obydwoje próbują ocalić od zapomnienia historie, miejsca, pamięć o ludziach. Razem z fundacją zostali finalistami konkursu Nagroda Polin 2025 – jako „osoby, które troszczą się o wspólną polsko-żydowską historię i nie boją się opowiadać o niej w swoich miastach, miasteczkach i wsiach. Dzięki ich działaniom odkrywamy niezwykłe inicjatywy i miejsca, które zmieniają krajobraz pamięci w Polsce”.

Na zdj.: dawny teatr przy ul. Piekarskiej

Udostępnij artykuł: