Z Adamem N.-N. po Płocku. Co łączy jedną z najpiękniejszych kamienic z budowniczym nowych organów różnych rozmiarów

Kiedy Adam był nieco starszy, rodzina Neumanów przeprowadziła się do kamienicy Salomona Brombergera przy ulicy Sienkiewicza 18 (obecnie Sienkiewicza 38), vis-à-vis domu Pszeniców…

Jak wspominał Adam, w porównaniu z poprzednią, kamienica Brombergera była o wiele bardziej okazała, czteropiętrowa, z ładnie otynkowanym frontem i dwiema dużymi oficynami.

---

---

Kamienica ta została wzniesiona w 1896 roku dla Wacława Przybyłowicza. Projekt murowanego, dwupiętrowego domu mieszkalnego z dachem krytym papą, wykonał budowniczy i architekt Józef Pętkowski.

Wacław Przybyłowicz to postać niezwykle ciekawa. Był synem Stanisława – właściciela fabryki organów kościelnych, działającej w Warszawie od 1848 roku. Fabryka mieściła się na Pradze przy ulicy Brukowej 403, następnie Aleksandrowskiej 184. Po śmierci ojca, w 1884 roku, Wacław przejął zarządzanie rodzinną firmą. Jego fabryka zajmowała się „budową nowych organów wszelkich rozmiarów i systemów oraz przyjmowała restauracje i przeróbki tychże”.

Około 1890 roku Przybyłowicz uruchomił fabrykę w Płocku, w domu własnym przy ulicy Więziennej. Jak możemy przeczytać na łamach ówczesnej prasy, jego długoletnia praktyka w pierwszorzędnych zakładach krajowych i zagranicznych tego rodzaju oraz doświadczenie dawały zupełną gwarancję doskonałej roboty i dobroci wykonanego instrumentu. Ceny były „możliwie” umiarkowane. Wacław Przybyłowicz stworzył organy m.in. dla kościoła św. Jana Chrzciciela w Sadownem, kościoła pw. św. Jana Chrzciciela w Łętowie oraz kościoła pw. św. Jakuba Apostoła w Koziebrodach.

Mały żydowski chłopiec w Płocku. Gdzie mieszkał i się uczył? Jak spędzał wolny czas? Co szczególnie zapamiętał? Oto nowy przewodnik…

---

Dzisiejszy kształt kamienica przy Sienkiewicza 18 uzyskała w 1905 roku, kiedy to inżynier Ludomir Kamiński na zlecenie ówczesnego właściciela nieruchomości – Salomona Brombergera, podwyższył ją o jedno piętro.

Nieco wcześniej, bo 20 lipca 1902 roku, do kamienicy została przeniesiona z ulicy Tumskiej czytelnia Heleny Potworowskiej. Czytelnia, która działała tu zaledwie kilka miesięcy, oferowała beletrystykę i książki dla dzieci i młodzieży, udostępniała czasopisma, miesięczniki oraz kwartalniki. Abonament miesięczny za wypożyczanie książek wynosił 25 kopiejek, a osoby niezamożne płaciły połowę tej kwoty.

---

Salomon Bromberger (1858–1942) był kupcem zbożowym i działaczem społecznym, m.in. jednym z założycieli Żydowskiego Towarzystwa Dobroczynności.

W 2. połowie XIX wieku płocka rodzina Brombergerów posiadała także sąsiednią nieruchomość oznaczoną numerem hipotecznym 238 litera A (Sienkiewicza 20, dziś – Sienkiewicza 40). W 1868 roku ojciec Salomona – Mortka vel Markus Bromberger nabył tę posesję od Estery Trany z Waksmanów i Mośka Binema małżonków Epsztajnów oraz Nuchima Waksmana.

Mortka vel Markus Bromberger handlował zbożem i wełną, był arendatorem rzeźni miejskiej, wykonywał także zlecenia na prace ziemne i dostawę kamienia na budowę dróg pierwszej kategorii w powiecie płockim. W 1871 roku na swoim placu przy ówczesnej ulicy Więziennej wybudował kamienicę według projektu Franciszka Ksawerego Pomaskiego. Na terenie nieruchomości utrzymywał prywatny dom modlitwy.

---

W domu Salomona Brombergera przy Sienkiewicza 18 mieściło się przedsiębiorstwo budowlane i kanalizacyjne Samuela Raciążera, w którym można było nabyć dębowe posadzki „w wielkim wyborze po cenach umiarkowanych”.

W kamienicy swoją kancelarię miał Szmul Lejb vel Leon Forbert (1885–1954) – syn Lajzera Józefa i Rajzli z Zabermanów, jeden z najlepszych adwokatów w Płocku w okresie międzywojennym, ale także członek m.in. Płockiego Oddziału Czerwonego Krzyża. Jego żona – Waleria Forbert z Ustinowych oraz ich córka Natalia Bacciarelli były ostatnimi przedwojennymi właścicielkami tej nieruchomości (nabyły ją od Brombergera w 1936 roku).

Przez krótki czas w budynku, w obszernym lokalu oznaczonym numerem 5, działała Prywatna Szkoła Powszechna Koedukacyjna H. Szczycińskiej i A. Waśniewskiej, otwarta na podstawie orzeczenia wydanego przez Kuratorium Warszawskie 14 września 1933 roku.

CDN.

Gabriela Nowak-Dąbrowska

Współzałożycielka i wiceprezeska Fundacji Nobiscum. Razem z mężem Piotrem nominowana w plebiscycie Płocczanin Roku 2020. Od siedmiu lat w Płocku, Płońsku, na północnym Mazowszu obydwoje próbują ocalić od zapomnienia historie, miejsca, pamięć o ludziach. Razem z fundacją zostali finalistami konkursu Nagroda Polin 2025 – jako „osoby, które troszczą się o wspólną polsko-żydowską historię i nie boją się opowiadać o niej w swoich miastach, miasteczkach i wsiach. Dzięki ich działaniom odkrywamy niezwykłe inicjatywy i miejsca, które zmieniają krajobraz pamięci w Polsce”.

Udostępnij artykuł: