Mniej reklamozy w Płocku – i dobrze, ale… warto też spojrzeć pod nogi na „szczyt obciachu”. Bo estetyka miasta to problem złożony. Z detali

Usunięcie wrzeszczącej kilkumetrowej reklamy czy paskudnego szyldu to krok w dobrym kierunku, ale warto pójść dalej. Diabeł tkwi w szczegółach, a raczej w detalach.

Detal jest częścią opowieści o miejscu. Jeśli zabrzmi fałszywie, to kto w tę opowieść uwierzy? Kochający Płock mieszkaniec załamie ręce, a turysta powie: „Nie ma tu klimatu”.

Ale od początku. Bez wątpienia należy pochwalić decyzję o podjęciu walki z krzykliwymi, dywanowymi reklamami oblepiającymi budynki, zwłaszcza te, które współtworzą historię miasta. I konsekwencję w tej walce. Cieszy widok znikających w wyniku uchwały krajobrazowej wielkich, ciężkich, nielegalnych słupów obwieszonych prostokątnymi planszami, z których jedni zachęcają nas do wydawania pieniędzy, a drudzy do wrzucania kart do urn wyborczych.

Odsłaniamy miasto – raport specjalny >>

Cieszą też stonowane monochromatyczne tabliczki i witryny w miejscach dotkniętych wcześniej szyldozą. Ład przestrzenny to jednak coś więcej niż stan „bez reklam”. To sztuka godzenia pamięci miejsca z nowoczesnością, potrzeb mieszkańców z rozwojem miasta i dążeniem do zysku, a piękna z funkcjonalnością.

Uchwała krajobrazowa. Czy reklamowy chaos zniknął z Płocka? Zmiana na lepsze jest, ale do ideału wciąż bardzo daleko. Zdjęcia nie kłamią [GALERIA]

Gdybyśmy przez chwilę spojrzeli na Płock jak na filmową scenografię oczami Tadeusza Wybulta, zapewne każdy autentyczny detal miałby dla nas znaczenie. Wyobrażam sobie, że nasz wybitny Małachowiak, pedagog i scenograf takich filmów jak „Wesele” Wajdy czy „Matka Joanna od Aniołów” Kawalerowicza, nie pozwoliłby, ot tak, wyrzucić takiego detalu na śmietnik. Ani wyburzyć starego budynku. Prędzej odbudowałby Mur Kazimierzowski, żeby dodać miejscu klimatu.

Od szczegółu do ogółu

Są kobaltowe i nawiązują do przeszłości. Latarenki adresowe, które zwykle padają ofiarą remontów albo docieplania budynków, we Włocławku wracają do łask. Zaczęło się od pomysłu lokalnego przedsiębiorcy. Miasto szybko ten pomysł „kupiło” i światełka z nazwą ulicy i numerem domu mają się pojawić na kolejnych budynkach.

Takie latarenki były też w Płocku. Jedna wisiała na kamienicy, w której mieszkam. Podczas remontu udało nam się przekonać robotników, żeby zamiast wyrzucać, oddali ją nam. Czy nie byłoby fajnie znów zobaczyć takie światełka na płockich ulicach?

Inny przykład. Kilka lat temu Paweł Ryżko, artysta z Warszawy i autor kilku płockich murali, m.in. poświęconych Themersonom, Aleksandrowi Macieszy czy Iskanderowi Achmatowiczowi, opowiadał mi o projekcie, do którego został zaproszony. Realizowało go Stowarzyszenie Traffic Design, które oprócz organizowania festiwali murali w Gdyni i Warszawie chciało małymi krokami porządkować wizualny chaos obu miast.

Zajęło się więc szyldami rzemieślników. W ramach cyklicznego wydarzenia „re:design” stowarzyszenie zapraszało artystów takich jak Paweł, by wspólnie z miejscowymi przedsiębiorcami projektowali szyldy lub bramy. Powstawały projekty odwołujące się do najlepszych polskich wzorców, a przy tym uwzględniające charakter miejsca i jego historię. Mało tego, wprowadzano je w życie.

Pomysł zyskał zwolenników także poza gronem warszawskich i gdyńskich urzędników, a kolejne realizacje powstawały przez lata.

I tu dochodzimy do sedna. Detale powinny dopełniać to, co pozostało autentyczne. Bo lepsza jest historyczna kamienica niż najlepsza realizacja deweloperska na jej miejscu. Dlatego cieszy mnie, że udało się uratować frontową kamienicę fabrykanta Sarny. Brakuje mi jednak oficyny, przy której jeszcze niedawno przystawałem podczas spacerów z cyklu „Filmowy Płock”. To tutaj opowiadałem, że właśnie w tej oficynie wychował się Czesław Kubiak, znany jako Stanisław Igar, odtwórca roli Grünspana w „Ziemi obiecanej”.

Moje ulubione drzewo

– Broniewski pisał o sobie „To ja dąb”, a drzewo, które inspirowało poetę, do dziś rośnie w Płocku – mówi Aneta Korycińska, bardziej znana jako Baba od polskiego. W mediach społecznościowych z humorem tłumaczy zasady gramatyki, analizuje lektury i przygotowuje uczniów do egzaminu ósmoklasisty i matury. Rolka z tym przekazem pojawiła się w social mediach 26 października. Obejrzało 26 tys. osób.

Gdzie ją nakręciła?

Przy dębie Broniewskiego.

Meta (Facebook)

Ta treść pochodzi z serwisu Meta (Facebook), który zapisuje własne pliki cookies. Wyświetlimy ją po wyrażeniu zgody na pliki cookies z kategorii „Marketingowe”.

Pokaż treśćUstawienia cookies

Kilka dni wcześniej przy tym samym drzewie zrobiła sobie zdjęcie grupa wiernych fanów Pawła Wójcika i Tomka Sarniaka. Do Płocka przyjechali na koncert promujący płytę obu muzyków, a następnego dnia ruszyli zwiedzać miasto. Wybór miejsca na pamiątkową fotę był oczywisty. „Mnie Broniewski wychował / Na Tumach wieczorem / Gniewem, rewolucją / Klęską i pokorą” – śpiewa Paweł Wójcik w jednym ze swoich najważniejszych utworów.

Ale niejeden stary dąb rośnie w Płocku. Choć nie wszystkie mogą się pochwalić tym, że są starsze od rewolucji francuskiej i pamiętają jeszcze pierwszą Rzeczpospolitą, każdy ma swoją historię. Te stare drzewa, doświadczone przez pogodę, a nieraz i przez ludzi, pokrzywione, przygięte, mają w sobie więcej prawdy niż podparte drewnianym stelażem szkółkarskie sadzonki, które schną na potęgę i co trzy lata idą do wymiany. Myślę tu tym razem o historycznej i społecznej wartości drzew. Nie każde może być dębem Broniewskiego, ale wiele z nich – jak Dąb Piekarz przy ul. Piekarskiej – jest częścią naszej historii, pamięta innych znamienitych Płocczan.

Pewnie nie wszystkie drzewa da się uratować. Chciałoby się jednak, żeby wycinka była ostatecznością, a każdą taką decyzję poprzedzała rzetelna analiza.

Tak było w przypadku drzew na placu Obrońców Warszawy. Usunięto te, które po przeprowadzeniu niezbędnych badań i analiz wskazali dendrolodzy. Pod tym względem można mówić o wręcz modelowym postępowaniu. Zaskoczenie budzą zalecenia dotyczące tego, co dalej.

Skoro miasto podjęło trudną, choć skądinąd rozsądną decyzję o usunięciu martwych i zniszczonych przez wichurę drzew na dawnym placu Kanonicznym, warto przy kolejnych nasadzeniach zadbać o historyczny wygląd alei. Od lat dość swobodnie dosadzano tam platany klonolistne i ten trend ma być zachowany. Tymczasem kasztanowce rosły w tym miejscu już w 1845 roku. Dendrolog Karol Bronki, który w 2024 roku na zlecenie miasta opracował ekspertyzę, zalecał zachowanie historycznej kompozycji zieleni, o ile przeznaczenie i sposób użytkowania placu miały pozostać bez zmian. Zaproponował też gatunki (czerwony i gładki), które lepiej sobie radzą choćby ze szrotówkiem.

Moim zdaniem można by wrócić również do róż i georginii, które sadzono tu już za czasów gubernatora Stanisława Mackiewicza. Bo przed II wojną światową to właśnie Płock, jeszcze przed Kutnem, był „miastem róż”. Ich wielkim miłośnikiem i słynnym w Europie hodowcą był płocki ogrodnik Wincenty Korda.

Murale, ale…

Płock kocha murale. W ostatnich latach władze miasta chętnie zlecały realizacje tych, które nawiązywały do lokalnej historii. Powstały murale poświęcone płockiemu teatrowi, zespołowi „Dzieci Płocka”, wydarzeniom płockiego Czerwca 1976 i Obronie Płocka z 1920 roku. Wiele z nich cieszy oko, choć czasami ich ciężar gatunkowy wydaje się przytłaczający. Chciałbym, żeby obok nich częściej pojawiały się prace, które zaskakują przechodnia, skłaniają do rozmowy albo sprawiają, że inaczej patrzy się na dobrze znane miejsce.

Mamy tu do czego nawiązać. Wspomnijmy choćby „DOM”, „Kraj kradnij” i „ZAANGAŻOWANIE” grupy Twożywo, „Poduszkowce” i „Zielony wiersz” Galerii Rusz czy industrialny mural Mariusza Warasa przy Płockiej Galerii Sztuki. O tych pracach mówiło się także poza Płockiem. Każda miała własny język, a to, że budziły różne reakcje, było częścią ich siły.

Może więc warto wrócić do dobrych praktyk i częściej zapraszać do Płocka artystów, dla których praca w przestrzeni miejskiej jest ważną częścią twórczości. Przy planowaniu kolejnych murali warto też skorzystać z doświadczenia kuratorów. A jeśli projekty miałyby być wybierane w konkursie, dobrze byłoby, żeby w jury zasiedli również artyści i kuratorzy, którzy na co dzień zajmują się sztuką w przestrzeni publicznej.

Burtnik a sprawa Płocka

Na koniec warto też spojrzeć pod nogi. Nawet tam, gdzie chodnik jest równy i nie grozi nam potknięcie o przysłowiowy płocki „burtnik”, pozostaje pytanie, jak nawierzchnia współgra z otoczeniem. Wraca ono do mnie, kiedy idę wzdłuż Domu pod Opatrznością, mijam siedzibę Towarzystwa Naukowego Płockiego czy Muzeum Żydów Mazowieckich. W sąsiedztwie tych budynków szczególnie rzuca się w oczy popularna kostka Bauma. Tygodnik „Polityka” umieścił ją w rankingu „15 najbrzydszych rzeczy w Polsce”, a portal naTemat opisywał jako „symbol biedy lat 90.”, „szczyt obciachu” czy „wrzód chodników”. „Sama kostka Bauma porażką estetyczną jeszcze nie jest, tragedią jest niespotykana skala jej stosowania, także w miejscach, w których nigdy znaleźć się nie powinna, np. w najbliższym sąsiedztwie zabytków” – pisał Piotr Sarzyński.

Przy najbliższych remontach warto więc poświęcić chwilę także temu, co znajdzie się pod stopami przechodniów. Kolor, faktura i sposób ułożenia nawierzchni mogą przecież wydobyć urodę płockich zabytków równie dyskretnie jak dobrze dobrane oświetlenie.

Na deser… piernik

Być może ktoś uzna, że przesadzam. Co ma piernik do wiatraka, a kostka brukowa do murali czy starych drzew? Wydaje mi się jednak, że warto spojrzeć na miasto jak na organizm. Wielkie inwestycje to jedno. Na co dzień równie wiele znaczą małe rzeczy, które ktoś zauważył, przemyślał i wykonał z dbałością o szczegół.

Dobrych przykładów w Płocku jest sporo. Choćby latarnie na moście im. Legionów Piłsudskiego, nawiązujące do historycznych form i nazwiska marszałka. Albo hydrant w kształcie wieży ciśnień, który w ciepłych miesiącach staje na koronie skarpy. Świetną inicjatywą jest Galeria Jednego Obrazu przy Nowym Rynku 10. W gablocie na elewacji kamienicy pojawiają się prace artystów związanych z Płockiem. Zresztą sama brama tego budynku, w którym mieszczą się pokoje gościnne, jest rodzajem plenerowej galerii witającej turystów.

Meta (Facebook)

Ta treść pochodzi z serwisu Meta (Facebook), który zapisuje własne pliki cookies. Wyświetlimy ją po wyrażeniu zgody na pliki cookies z kategorii „Marketingowe”.

Pokaż treśćUstawienia cookies

Na klimat ulic wpływają też ludzie. Chciałbym częściej widywać artystów na Tumskiej czy Grodzkiej, a bukinistów spotykać także poza Jarmarkiem Tumskim. Miasto mogłoby im to ułatwić, zwłaszcza że w takiej działalności zysk rzadko bywa jedynym celem.

Radek Łabarzewski

aktywista miejskim animator kultury, społecznik

Na zdj.: Winiary, ul. Dobrzyńska, reklamy nie ma, nośnik jest i najwyraźniej czeka na chętnych

Udostępnij artykuł: