„Najwyższym nakazem moralnym dla lekarza w wykonywaniu praktyki lekarskiej jest dobro chorego i zdrowie publiczne”

To pierwsze zdanie „Kodeksu Lekarskiego” sprzed 90 lat. Dziś opowiem o podobnych wydawnictwach z lamusa.

„Zasady deontologii lekarskiej – zgodnie z tekstem przyjętym w 1935 roku przez Walne Zebranie Naczelnej Izby Lekarskiej – opierają się na pisanych i niepisanych podstawach etyki, wytwarzanej przez stan lekarski i społeczeństwo współczesne, i służą lekarzom za wskazówkę postępowania, jako członkom stanu lekarskiego i członkom społeczeństwa”.

W maju 1936 roku ukazały się, zebranie po raz pierwszy w jednym wydawnictwie, „przepisy o wykonywaniu praktyki lekarskiej w Rzeczpospolitej Polskiej”. „Kodeks Lekarski” opracował adwokat Jerzy Kurcyusz, który „rozłożył cały materjał ustawodawczy (…) dookoła Rozporządzenia Prezydenta (…), uważając je za podstawowe w normowaniu działalności zawodowej lekarza”. Niezwykłe, że na prawie dwustu stronach zbioru autor ani razu nie przywołał nazwiska Hipokratesa, mimo że obok Dekalogu, jego pisma są jednym z najbardziej znanych dokumentów etycznych wszech czasów.

---

Za pierwszy lekarski kodeks uważa się pracę Thomasa Percivala opublikowaną w 1803 roku w „Medical Ethics”. W rzeczywistości jest to tylko data wprowadzająca pojęcie etyki we współczesnym rozumieniu. Tym niemniej, za przykładem rozwiązań z Nowego Jorku poszli Krakowianie, przyjmując w 1876 roku „Uchwałę Towarzystwa Lekarzy Galicyjskich w przedmiocie obowiązków lekarzy względem swych kolegów i zawodu lekarskiego w ogóle”.Do czasu Walnego Zebrania Naczelnej Izby Lekarskiej w 1935 roku powstało na ziemiach polskich pod zaborami, a następnie po odzyskaniu niepodległości, kilkanaście podobnych regulacji, a jedną z ciekawszych jest „Kodeks Deontologii Dentystycznej”z 1925 roku.

Wśród licznych autorów, krytyków i recenzentów przełomu XIX i XX wieku, jednym tchem wymienia się dwóch, którzy uświadomili stanowi lekarskiemu jego powołanie. Henryk Łuczkiewicz przetłumaczył na język polski teksty Hipokratesa i Celsusa, a Władysław Biegański wyznaczył kierunki myślenia o nowożytnej etyce lekarskiej.

Po rozwiązaniu izb lekarskich w latach 1952-1967 formalnie nie obowiązywały żadne zasady etyczne zawodów medycznych. Projekt „Kodeksu Polskiej Służby Zdrowia”, przygotowany przez Tadeusza Kielanowskiego, przyjęto w 1967 roku pod nazwą „Zasady etyczno-deontologiczne Polskiego Towarzystwa Lekarskiego”. Pierwsze zdanie kanonu odnosiło się wprost do obowiązków wobec społeczeństwa socjalistycznego. Kolejne nowelizacje obowiązywały przez ćwierć wieku.

---

Na przełomie kadencji samorządu lekarskiego, zanim wybrzmi ostatni akord krajowego zjazdu w Jachrance i powołane zostaną władze Naczelnej Izby Lekarskiej na lata 2026-2030, wracam do dawnych dokumentów. Do najcenniejszych w domowej bibliotece zaliczam wspomniany już „Kodeks Lekarski” sprzed 90 lat, który dzięki inicjatywie kierowanego przez mnie Ośrodka Kultury i Historii NIL został właśnie zdigitalizowany i czeka cierpliwie na wydanie reprintu. W zbiorze zapisanych w nim zasad szczegółowych znajduję zdanie pierwsze: „Najwyższym nakazem moralnym dla lekarza w wykonywaniu praktyki lekarskiej jest dobro chorego i zdrowie publiczne”.

W następnym felietonie opowiem o kodeksach lekarskich, które od 1991 roku mają także płocki ślad.

Jarosław Wanecki

Lekarz, były prezes Okręgowej Izby Lekarskiej w Płocku.

Fot. Jarosław Wanecki / Pixabay

Udostępnij artykuł: