Dla miłośników współczesnej historii Płocka i Polski lektury jak znalazł…

W tym roku ukazały się dwie książki, w których poruszono historię naszego miasta.

Wydawnictwo Instytutu Pamięci Narodowej Głównej Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu publikuje mnóstwo książek, czasopism, komiksów, plansz i gier edukacyjnych poświęconych najnowszej historii Polski.

Na samym początku swojego istnienia polityka wydawnicza obejmowała głównie okres czasów PRL, potem teksty dotyczyły wydarzeń II wojny światowej, a ostatnio już okresu walk o niepodległość naszego kraju i zdarzeń z dwudziestolecia międzywojennego. Książki wydawane przez IPN są różnie oceniane. Poszczególne pozycje mają swoich zwolenników jak i ogromne rzesze przeciwników, a podział ten jest często zgodny z politycznymi poglądami czytelników i recenzentów.

Ostatnio dała się zauważyć tendencja do prezentowania skomplikowanych dziejów naszego kraju w duchu Romana Dmowskiego, gloryfikacja Brygady Świętokrzyskiej NSZ, czy też usprawiedliwianie Akcji Wisła. Miejmy nadzieję, że to tylko nic nieznaczący epizod w historii tej instytucji.

W swoich zbiorach mam przeogromną ilość wydanych przez oficynę IPN książek i publikacji, ze szczególnym uwzględnieniem tekstów dotyczących Płocka i okolic.

Najbardziej znaną i cenioną pozycją jest niewątpliwie wydana w 2017 roku monografia Pawła Sasanki pt. „Czerwiec 1976. Geneza – przebieg – konsekwencje” opisująca historię zrywu robotniczego i jego konsekwencji z czasów Gierka. Z kolei w wydanym w 2010 roku piątym tomie siedmiotomowej edycji „NSZZ 'Solidarność’ 1980-1989” opublikowano artykuł Jacka Pawłowicza pt. „NSZZ 'Solidarność’ Organizacja Regionu Płockiego”. Na temat tego tekstu można byłoby podyskutować, bo niestety, pełno w nim niedopowiedzeń, spekulacji i kontrowersyjnych opinii autora, do których ma on prawo, ale niekoniecznie winny być one zawarte w tak monumentalnym dziele.

⁕ ⁕ ⁕

W czwartym tomie „Urząd do Spraw Wyznań. Struktury – działalność – ludzie. Struktury wojewódzkie i wybrane aspekty działalności w latach 1975–1990”, opublikowanym po naukową redakcją Rafała Łatki można znaleźć tekst Leszka Zygnera pt. „Wydział do Spraw Wyznań Urzędu Wojewódzkiego w Płocku (1975-1989)”. Autor artykułu to absolwent Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego oraz Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, uznany mediewista i teolog, doktor habilitowany nauk humanistycznych prowadzący badania z zakresu historii Kościoła i Mazowsza. W latach 2012-2020 rektor Państwowej Uczelni Zawodowej im. Ignacego Mościckiego w Ciechanowie, autor wielu publikacji z tego zakresu (także w języku niemieckim).

Na 72 stronach opracowania znajdziemy historię instytucji (wydziału) mieszczącej się w gmachu dzisiejszej płockiej delegatury Urzędu Wojewódzkiego przy ul. Kolegialnej i jak celnie autor zauważył dotychczas ukazały się tylko dwa artykuły Andrzeja Szymańskiego poświęcone tej tematyce, które zostały opublikowane w specjalistycznych periodykach naukowych: „Płockich Zeszytach Archiwalnych” i „Studiach z Dziejów Państwa i Prawa Polskiego” oraz jeden tekst Zygnera zawierający wybór dokumentów i opublikowany w „Studiach Mazowieckich”.

Trzeba pamiętać, że Wydziały do Spraw Wyznań służyły realizacji ideologii obowiązującej w PRL, której głównym celem, rozłożonym na lata, była likwidacja religii w wymiarze zbiorowym i indywidualnym, ponieważ była ona sprzeczna z fundamentalnymi założeniami programowymi partii komunistycznej dążącej do narzucenia obywatelom pełnego ateizmu.

W tekście Zygnera znajdziemy w miarę dokładny opis działań urzędników wydziału, prezentację ich dorobku w zwalczaniu religii, rzucaniu kłód strukturom Kościoła, ograniczania swobód religijnych i prawa do zrzeszania się. Zygner np. przytacza szereg nazwisk osób, które „przysłużyły się” PRL, wdrażając w istocie utopijny program ateizacji społeczeństwa polskiego (niektóre osoby do dzisiaj pełnią ważne funkcje polityczne i społeczne w naszym kraju). Proszę mi wierzyć, można tam znaleźć opisy bardzo interesujących zdarzeń z dziejów diecezji płockiej. Warto zapoznać się z tym tekstem, dobrze udokumentowanym i zachęcającym do dalszych studiów nad problemem walki władzy komunistycznej z Kościołem.

⁕ ⁕ ⁕

Z kolei kilkanaście tygodni temu ukazała się monografia Grzegorza Wołka „Szaleńcy niepodległości. Historia Konfederacji Polski Niepodległej”, będąca w istocie przebudowaną i uzupełnioną o nowe źródła wersją pracy doktorskiej autora powstałej na Wydziale Historycznym Uniwersytetu Jagiellońskiego w 2020 r. (zainteresowani tematem mogą obejrzeć blisko pięciogodzinną obronę tej pracy na kanale YouTube).

Na ponad 600 stronach Wołk opisał historię partii politycznej założonej przez Leszka Moczulskiego w 1979 r. do początków transformacji z ciekawą tezą, że nie ma jednoznacznych dowodów na to, że środowisko konfederatów nie było inwigilowane przez służby specjalne mniej więcej jeszcze do połowy 1991 r.

W książce mamy też drobne akcenty płockie, wszak w naszym mieście na początku lat 80. działała komórka partii Moczulskiego. Wcześniej o płockim KPN pisał Jacek Pawłowicz, którego artykuł „Konfederacja Polski Niepodległej – okręg Płock” został zawarty w 2017 r. w pracy zbiorowej „Konfederacja Polski Niepodległej na drodze do wolności”. Jak pisze Wołk, „formalnie płocki oddział KPN został powołany 31 sierpnia 1981 r. z Janem Chmielewskim na czele i Ireneuszem Chmielewskim jako jego zastępcą. Ponadto w skład oddziału weszli Andrzej Zajączkowski (TW 'Jerzy’, 'Michał’), Jarosław Kozanecki (sekretarz) oraz Edward Widuta (rzecznik prasowy). W kolejnych tygodniach zorganizowano młodzieżówkę, której główną postacią był Jacek Pawłowicz. Płocki oddział liczył w tym czasie około 40 członków”.

Dalej Wołk przypomina, że 1 czerwca 1981 r. w Płocku głodówkę protestacyjną w związku z uwięzieniem liderów KPN prowadziło trzech konfederatów: wspomniany Jan Chmielewski, Stanisław Radzio (wtedy pracownik Płockiej Spółdzielni Mieszkaniowej) i Władysław Owczarski, który, jak się potem okazało, był także tajnym współpracownikiem komunistycznych służb specjalnych.

Dla miłośników współczesnej historii Polski lektury jak znalazł…

Jarosław Kozanecki

Dyrektor do spraw rozwoju w Miejskim Towarzystwie Budownictwa Społecznego Sp. z o.o. w Płocku. Publikował m.in. w „Gazecie Wyborczej Płock”, „Niezależnej Gazecie Płockiej”, „Notatkach Płockich”; autor książki „Represje stanu wojennego w województwie płockim” oraz artykułów do trzeciego tomu „Dziejów Płocka. Historia miasta w latach 1945-2020”.

Udostępnij artykuł: